You are here:

.:: Chinh Alaska Malamute Viet Nam ::.

Sơ lược lịch sử loài chó Alaskan Malamute


Xuất xứ

Cách đây ít nhất 4000 năm, thậm chí có thể từ trước đó, các bộ lạc người Eskimo đã vượt qua eo biển Bering trong đợt di cư từ miền đất Siberia cằn cỗi lạnh giá để tiến về hướng đông. Các nghiên cứu nhân chủng học về Bắc cực đã cho thấy sự hiện diện của nền văn minh Eskimo tại Mũi Krusenstern vào khoảng 1850 năm trước Công nguyên. Từ “Eskimo” trong ngôn ngữ của thổ dân Canada có nghĩa là “người ăn thịt sống”, còn người Eskimo thì tự gọi mình là “Innuit”, tức là “con người”. Họ có nền văn hóa khá khác biệt với những tộc người khác ở vùng “Thế giới mới” (New World), với lịch sử đầy bí ẩn và nhiều sự tích liên quan đến loài chó họ nuôi. Vì vậy sự thật về lịch sử phát triển của loài chó này phần lớn vẫn chỉ là theo phỏng đoán của các nhà nghiên cứu.

Vào thời kỳ đầu, người Eskimo sinh sống chủ yếu bằng hình thức du mục trong điều kiện thời tiết cực kỳ khắc nghiệt. Chó và xe trượt tuyết là hai thứ không thể thiếu trong đời sống du mục này, và vì vậy đó là những tài sản quý giá nhất đối với người Eskimo. Nếu không có chúng, việc di chuyển cũng như vận chuyển hàng hóa là không thể trong điều kiện thời tiết như vậy.

Các chứng tích khảo cổ thu được đã chứng minh chó kéo xe đã được dùng lần đầu tiên vào khoảng từ 300 đến 500 năm trước, mặc dù có thể người ta đã dùng chúng để kéo xe hoặc thồ hàng từ trước đó. Chúng cũng giúp người săn gấu trắng và các loài động vật có vú khác ở vùng Bắc cực để làm thức ăn. Loài chó này rất dạn dày sương gió và đã tự thích nghi với thời tiết cực lạnh – một “chuyện thường ngày ở huyện” tại Alaska.

Tóm lại, ta có thể chắc chắn một điều về chó của người Eskimo, mà nay được gọi Alaskan Malamute, đó là phẩm chất bẩm sinh và khả năng thích nghi tuyệt vời với môi trường của chúng.

 

Người Eskimo Malamute

Ở Alaska có khoảng 20 ngôn ngữ bản địa, trong đó 4 là của người Eskimo. Những ngôn ngữ này truyền miệng từ đời này qua đời khác và chỉ được ghi lại ở dạng chữ viết vào thế kỷ 18, khi các nhà buôn bán lông thú đến Alaska. Từ “Malamute” là tên gọi thổ ngữ của người Eskimo Inupiaq ở Alaska. Các bộ lạc nói tiếng Malamute về sau đã định cư ở vùng đông bắc bán đảo Seward.

Đây là nơi được coi là xuất xứ hoặc là nơi định cư của giống chó mà chúng ta quen gọi là Alaskan Malamutes sau cuộc di cư vĩ đại của người Eskimo. Một vài nhà thám hiểm đầu tiên thời đó cũng đã mô tả sự xuất hiện của những con chó có đặc điểm tương tự tại những vùng duyên hải cách xa nơi được cho là địa bàn cư trú của người Malamute về phía Bắc. Như vậy, rõ ràng là người và chó đã di cư đến nơi nào có nhiều thức ăn nhất. Nguồn thức ăn có được từ đánh bắt cá và săn thú phụ thuộc vào thời tiết của mỗi vùng, và những vùng duyên hải chắc là đã có nguồn thức ăn dồi dào hơn. Điều này lý giải cho sự xuất hiện rộng khắp của loài chó này từ Bắc xuống Nam, xuất phát từ nơi cư trú ban đầu xung quanh vùng Kotzebue Sound. Tuy nhiên, cho đến giữa thập niên 60, những con Alaskan Malamute thuộc loại tốt nhất cũng chỉ được tìm thấy ở khu vực nói trên.

Người Eskimo Malamute, ngày nay được gọi là người Kuuvangmiut hay Kobuk, có một cuộc sống rất chuẩn mực, làm việc chăm chỉ và đã phát triển giống chó của họ đạt đến một mức độ mạnh mẽ, thông minh với độ tin cậy cao. Người ta cho rằng người Malamute đã cho chó ăn cũng bằng với số bữa ăn của họ trên suốt chuyến hành trình. Chính cách đối xử nhân văn này lý giải vì sao chó Alaskan Malamute có tính khí rất tốt, trái ngược với một số giống chó kéo xe khác ở vùng Bắc cực. Nếu ta biết rằng có nhiều con chó làm việc cho người nhưng bị ngược đãi, bị thiếu ăn trong khi lại làm việc quá sức, thì cũng không có gì đáng ngạc nhiên về thực tế nhiều giống chó ở Bắc cực rất xấu tính xấu nết.

Người Eskimo Malamute chỉ chọn nuôi những chó con có tố chất và triển vọng nhất, và đối xử thật tốt với chúng. Chắc chắn là họ đã không nuôi nhiều chó vì lẽ không có đủ thức ăn. Người da trắng rất khó mua được chó Malamute vì chúng được định giá quá cao, và điều này lý giải số lượng ít ỏi những con Malamute đã được dùng để phát triển đàn chó hiện nay.

Nguồn gốc tổ tiên của chó Alaskan Malamute

Alaskan Malamute là giống chó thuộc họ Spitz. Các giống chó thuộc họ này rất phổ biến trên thế giới, có thể kể đến như chó Akita, chó su Trung Quốc, chó Elkhound, chó Spitz Phần Lan, chó trắng Bắc Cực, và còn nhiều giống chó khác nữa. Chúng ta phải cảm ơn những nhà buôn, những nhà thám hiểm, những binh đoàn lính lê dương ngày trước vì đã góp phần đưa các giống chó này đi khắp thế giới. Tuy nhiên, mãi đến những năm gần đây, chó Alaskan Malamute vẫn chỉ có mặt ở Alaska.

Một vài nhà tự nhiên học cho rằng chó Alaskan Malamute là sản phẩm lai giữa chó và chó sói đã thuần hóa từ hàng thế kỷ trước. Tuy nhiên ý kiến này đã bị các chuyên gia về văn hóa Eskimo và những vị bô lão trong bộ lạc bác bỏ khi chỉ ra được những khác biệt giải phẫu học giữa chó và sói. Paul Voelker, một trong những người nuôi và nhân giống chó Malamute đầu tiên, tin rằng đây là loài chó có lịch sử lâu đời nhất trên lục địa Bắc Mỹ và có lẽ cũng là loài chó gần gũi với người sớm nhất. Theo lời Voelker, những tác phẩm điêu khắc bằng xương và ngà có niên đại từ 12.000 đến 20.000 năm tuổi đã cho thấy hình ảnh chó Malamute thời đó cơ bản cũng như bây giờ. Voelker đã nói:

“Xin đừng quên rằng chó Alaskan Malamute qua bao thế hệ đã được nuôi cùng người Eskimo, trẻ nhỏ và chó con cùng chơi với nhau trên sàn nhà. Tôi đã từng thấy trẻ nhỏ bò xen với chó con để vào chơi đùa cùng chó mẹ.

 

Cơn sốt tìm vàng ở Alaska

 

Khi Cơn sốt tìm vàng bắt đầu năm 1896, những người đi tìm vàng đã nhận ra nhu cầu về xe trượt tuyết và chó kéo xe. Các đàn chó kéo xe trở nên đắt đỏ; thường người ta phải trả 1.500 đô la để có được một đàn chó chỉ vài con, còn một con chó tốt đáng giá 500 đô. Chó Alaskan Malamute được quý nhất, và do vậy có giá cao nhất; và người ta cũng rất ngưỡng mộ những đường nét trên khuôn mặt chúng. Tuy nhiên, giống chó Alaskan Malamute thuần chủng đã có thể bị lai tạp do bị cho phối giống với các giống nhỏ và nhanh hơn để tạo ra chó đua, hoặc với chó to như Saint Bernard để phục vụ cho việc kéo xe hàng hoặc đấu chó.

Mặc dù là sản phẩm lai giống, những con chó lai giữa Alaskan Malamute và các giống khác đã nhanh chóng có lại những đặc điểm của họ Spitz (tất cả các giống chó phương Bắc đều thuộc họ này). Ngay cả thế hệ chó lai đầu tiên cũng trông có vẻ giống chó Spitz hơn là giống loài được cho lai. Chó thế hệ thứ ba hoàn toàn trông giống chó Spitz thuần chủng và không còn dấu hiệu gì của loài chó được cho lai nữa. Tại sao lại có chuyện lạ như vậy? Lý do là vì loài chó Bắc cực đã tồn tại mạnh mẽ qua nhiều thế kỷ, và rõ ràng là con nào không thừa hưởng những đặc điểm sinh tồn của chó Bắc cực sẽ không thể tồn tại được. Hơn nữa, nhiều loài chó Bắc cực rất “dễ nuôi” và đòi hỏi ít thức ăn hơn các loài cùng kích cỡ khác. Các nghiên cứu cho thấy những con không thừa hưởng các đặc tính kể trên rất dễ chết đói nếu được cho ăn cùng khẩu phần của chó kéo xe Bắc cực. Những khác biệt này phần nào lý giải cho những thay đổi không đáng kể ở chó Alaskan Malamute ngày nay so với trước. Chúng chứng tỏ chó Malamute ngày nay đã không bị lai tạp và vẫn giữ nguyên những đặc điểm của giống chó thuần chủng.

Ba dòng chó cơ bản

·                    Kotzebue — dòng Kotzebue bắt nguồn từ đàn chó của Arthur Walden, sau được chuyển cho Milton và Eva trông nom khi ông Walden đi Nam Cực. Trại chó Chinnok của Seeleys ở Wonalancet, New Hampshire đã từng là trung tâm huấn luyện chó kéo xe trượt tuyết nổi tiếng nhất nước Mỹ. Trại này huấn luyện và cung cấp chó cho các chuyến thám hiểm Byrd và chuyến thám hiểm của Quân chủng Hoa Kỳ (tất cả đều đi Nam Cực). Nhà Seeleys cũng đã có công lớn trong việc vận động AKC (Câu lạc bộ chó Hoa Kỳ) công nhận chó Alaskan Malamute.

·                    M'Loot — Paul Voelker là người tạo ra dòng M’Loot mà ngày nay thể hiện rất mạnh ở nhiều nòi, bao gồm nòi Silver Sled Kennels thường thấy ở hầu hết chó Malamute thuộc khu vực Midwest. Mặc dù cũng thích Alaskan Malamute, Voelker lại tạo ra một loại chó Malamute kiểu khác và không đòi hỏi AKC công nhận.

·                    Hinman (or Hinman-Irwin) Strain — Dòng này chỉ gồm một vài con nhưng cũng có đóng góp quan trọng đối với chất lượng nòi giống của Alaskan Malamute. Chó dòng Hinman lai với dòng M’Loot đã tạo ra một trong những đại diện xuất sắc nhất của giống Malamute. Chó dòng Hinman, cùng với M’Loot và Kotzebue, đã góp phần quan trọng trong việc tạo ra dòng chó “Husky-Pak”, và đã tạo ra nhiều nhà vô địch cũng như chó nòi cho giống Alaskan Malamute.

 

Sự công nhận của AKC dành cho chó Alaskan Malamute

 

Chó Alaskan Malamute được công nhận vào năm 1935, ngay trong năm AKC được thành lập. Khoảng thời gian đăng ký với AKC ban đầu rất ngắn, chỉ vừa đủ để đăng ký số chó cần thiết làm cơ sở để từ đó có thể phát triển giống chó này.

Trong chiến tranh thế giới thứ II, nhiều chó kéo xe trượt, bao gồm cả những con Malamute được đăng ký hiếm hoi, đã được cho mượn để phục vụ cho chiến tranh. Nhiều con trong số này đã được sử dụng trong một chuyến thám hiểm đến Nam cực sau khi chiến tranh kết thúc. Chúng đã hết lòng phục vụ và sau đó, vì một quyết định quan liêu mà chúng đã bị xích vào một tảng băng trôi và bị thủ tiêu bằng thuốc nổ (vụ việc này suýt chút nữa đã gây nên một cuộc nổi loạn bởi các sĩ quan Hải quân có liên quan).

Một thời gian sau bi kịch này, AKC nhận ra rằng hầu như không còn con Malamute được đăng ký nào để phát triển giống chó này. Họ đã mở ra đợt đăng ký mới, nhưng với yêu cầu khắt khe hơn. Chất lượng chó đăng ký phải được chứng minh bằng việc chú chó đã được xếp “hạt giống” và đạt 10 điểm trong các cuộc đua. Trong đợt này, nhiều người sành nuôi chó đã đăng ký cho chó của họ theo quy định mới, thêm dòng M’Loot và Hinman vào danh sách cùng với dòng Kotzebue đã được đăng ký trước đó.

Tuy nhiên, việc đăng ký bất thình lình bị AKC ngưng lại bất chấp phản đối từ Câu lạc bộ chó Alaskan Malamute Hoa Kỳ. Kết quả là tất cả những con Malamute được đăng ký ngày nay là hậu duệ của nòi Kotzebue gốc hoặc của những con đã được đăng ký trong đợt cuối thập niên 40.

Để kết thúc phần này, tôi xin trích dẫn lời của Natalie Norris, một người sành chơi Alaskan Malamute thời kỳ đầu, đồng thời là một trong những nữ vận động viên đua xe trượt tuyết do chó kéo nổi tiếng nhất. (Bản thân tôi rất thích đoạn trích này!)

“Chó Malamute quá đặc biệt và tuyệt vời để có thể bị thay đổi thành bất kỳ giống chó nào khác ngoài chính nó, sản phẩm của hàng thế kỷ thích nghi với môi trường. Chúng ta phải nỗ lực để những con Malamute được nhân giống không những đẹp mà còn phải có đặc điểm về thể chất giống như chó nguyên mẫu ở Alaska. Vấn đề ở đây không phải là tạo ra một con Malamute tốt hơn, mà là phải tạo ra một con Malamute tốt như nòi giống của nó đã từng thế.”

(theo tài liệu của Lynda Birmantas)

 

Tin mới

Khách trực tuyến

Hiện có 107 khách Trực tuyến

Lượng truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter